بسم‌الله الرحمن الرحیم

 هفتم مهرماه، فرصتی است برای مکث در برابر نامی که در تاریخ فرهنگ و ادب فارسی، بیش از آنکه یک «نام» باشد، یک «اتفاق» است؛ شمس‌الدین محمد تبریزی.

شمس را نمی‌توان تنها در شمار شاعران و عارفان بزرگ زبان فارسی نشاند و از کنار او گذشت. اهمیت شمس در این است که حضور او، در یکی از درخشان‌ترین مقاطع تاریخ اندیشه ایرانی ـ اسلامی، زمینه‌ساز تحولی عمیق در جهان فکری و ادبی مولانا شد؛ تحولی که پژواک آن در غزل‌های «دیوان شمس» و در بخش بزرگی از میراث ادبی و معنوی مولانا همچنان شنیده می‌شود. حتی در شعر مولانا، شمس گاه نه صرفاً یک انسان، بلکه نامی برای بیداری، دگرگونی و رهایی از عادت‌های فکری است.

شاید یکی از مهم‌ترین درس‌های شمس برای جامعه دانشگاهی امروز همین باشد: دانش، هنگامی زنده است که ما را از عادتِ دانستن به جرئتِ پرسیدن برساند.

شمس اهل تکرار نبود؛ حضورش در روایت‌های تاریخی و ادبی، با پرسش، گفت‌وگو، شوریدگی و شکستن قالب‌های مألوف گره خورده است. از همین منظر، بزرگداشت او صرفاً بزرگداشت یک چهره ادبی متعلق به قرن هفتم هجری نیست؛ بلکه یادآوری این حقیقت است که فرهنگ، زمانی زنده می‌ماند که نسل‌های تازه بتوانند با میراث گذشته وارد گفت‌وگویی تازه شوند.

برای ما در دانشگاه، این معنا اهمیت بیشتری دارد. دانشگاه فقط محل تولید دانش تخصصی نیست؛ خانه گفت‌وگو، پرسشگری، تفکر نقادانه و آفرینش معناست. اگر قرار باشد میراث بزرگ زبان و ادب فارسی برای نسل امروز همچنان زنده و اثرگذار باشد، نباید آن را تنها در مناسبت‌ها به یاد آوریم؛ باید آن را به متن زندگی علمی و فرهنگی خود بازگردانیم؛ در کلاس، در نشست‌های علمی، در پژوهش، در هنر، در گفت‌وگوهای میان‌رشته‌ای و حتی در شیوه‌ای که درباره انسان و جهان می‌اندیشیم.

شمس و مولانا به ما یادآوری می‌کنند که گاهی یک مواجهه، یک گفت‌وگوی عمیق و یک اندیشه متفاوت می‌تواند مسیر زندگی انسان را دگرگون کند. این همان سرمایه‌ای است که دانشگاه امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد: انسان‌هایی که فقط پاسخ‌ها را حفظ نمی‌کنند، بلکه پرسش‌های تازه می‌آفرینند.

از سوی دیگر، پاسداشت شمس، فرصتی برای توجه دوباره به زبان فارسی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین حاملان حافظه فرهنگی، اندیشه و هویت تاریخی این سرزمین است. زبان فارسی تنها مجموعه‌ای از واژه‌ها و قواعد نیست؛ ظرفی است که در طول قرن‌ها، تجربه زیسته، فلسفه، عرفان، اخلاق، هنر و اندیشه ایرانی را به نسل‌های بعد منتقل کرده است. شمس و مولانا از برجسته‌ترین نمونه‌های این ظرفیت شگفت‌انگیزند؛ چنان‌که بسیاری از ابیات مولانا، با الهام از تجربه شمس، به بخشی ماندگار از حافظه فرهنگی فارسی‌زبانان تبدیل شده‌اند.

امروز، در روزگار شتاب اطلاعات و گسترش ارتباطات، شاید بیش از گذشته به کسانی نیاز داریم که ما را به عمق بازگردانند؛ به خواندن دقیق، اندیشیدن مستقل، گفت‌وگوی انسانی و کشف معنای تازه در میراثی که از گذشته به ما رسیده است.

گرامیداشت شمس، بنابراین، نگاه کردن به گذشته برای ماندن در گذشته نیست؛ نگریستن به گذشته برای ساختن آینده‌ای اندیشمندانه‌تر است.

اینجانب فرارسیدن هفتم مهرماه، روز بزرگداشت شمس تبریزی، این چهره ماندگار فرهنگ و ادب فارسی را به استادان، دانشجویان، کارکنان و همه علاقه‌مندان زبان، ادبیات و فرهنگ ایرانی در دانشگاه هرمزگان تبریک عرض می‌کنم و امیدوارم دانشگاه، بیش از پیش، به عرصه‌ای برای آشنایی نسل جوان با میراث فکری و ادبی بزرگان این سرزمین و نیز بازآفرینی و گفت‌وگوی خلاقانه با این میراث تبدیل شود.

به امید آنکه شمس را تنها به یاد نیاوریم؛ بلکه از او بیاموزیم که هر نسل، برای زنده نگه داشتن فرهنگ، باید سهمی در «نو اندیشیدن» داشته باشد.

دکتر موسی جاودان- معاون فرهنگی و اجتماعی دانشگاه هرمزگان

پایان خبر